Đất ông bà khai hoang, cha mẹ canh tác cả đời. Đến lúc làm sổ, người con nào ở gần, rảnh việc thì đứng ra kê khai, sổ ghi tên người đó. Anh em ở xa cũng ừ cho xong, nghĩ đất vẫn trong nhà, ai đứng tên cũng vậy. Chuyện này rất phổ biến ở nông thôn, và nó thường chỉ vỡ ra khi có người cần bán, người cần tiền, hay người đứng tên qua đời.
Sổ một tên chưa chắc là đất riêng
Nếu chứng minh được đất có nguồn gốc của cha mẹ, chưa từng được chia hay tặng cho riêng cho người đứng tên, thì Tòa vẫn có thể xác định đó là di sản của cha mẹ để chia cho những người thừa kế. Việc một người tự kê khai đứng tên không tự động biến đất của cả nhà thành đất riêng.
Chứng cứ thường được xem xét: giấy tờ nguồn gốc đất, sổ mục kê, quá trình canh tác, kê khai, nộp thuế của cha mẹ, người làm chứng trong xóm, biên bản họp gia đình.
Di chúc hợp pháp được ưu tiên
Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, chỉ chia theo pháp luật khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp. Vì vậy một tờ di chúc hợp pháp tìm thấy muộn vẫn có thể làm thay đổi cả cuộc chia mà anh em đã họp.
Thời hiệu 30 năm
Theo Điều 623, thời hiệu để yêu cầu chia di sản là bất động sản là 30 năm kể từ khi người để lại di sản mất. Ba mươi năm nghe thì dài, nhưng với đất cha mẹ để lại từ những năm 1990, nhiều nhà đã ở sát hạn mà không hay.
Làm gì theo từng hoàn cảnh
Cha mẹ còn sống: lập di chúc hợp pháp hoặc làm hợp đồng tặng cho có công chứng; gửi giữ di chúc ở nơi tin cậy.
Cha mẹ đã mất, anh em đã thống nhất: lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản có công chứng, rồi đăng ký sang tên đúng phần từng người.
Sổ đã đứng tên một người mà anh em chưa đồng ý: gom giấy tờ nguồn gốc đất, người làm chứng việc canh tác; hòa giải tại Ủy ban nhân dân xã; hỏi luật sư trước khi hết thời hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Người đứng tên đã bán đất cho người ngoài thì sao?
Phức tạp hơn nhiều, vì người mua ngay tình có thể được bảo vệ. Khi đó các anh em có thể yêu cầu người đứng tên trả lại giá trị phần di sản.
Biên bản họp gia đình viết tay có giá trị không?
Là một chứng cứ quan trọng về ý chí các bên, nhưng không thay được văn bản phân chia có công chứng để sang tên.
Lời dặn của luật sư: Chia đất bằng lời thì nhẹ lúc đầu, nặng về sau. Chia bằng giấy mất công một lần, yên ổn cả đời. Muốn giữ hòa khí thì càng phải chia rõ ràng khi mọi người còn vui vẻ với nhau.
Hồ sơ của anh chị có tình tiết riêng và cần người đi cùng từ đầu? Xem thêm cách văn phòng hỗ trợ tại trang luật sư thừa kế, hoặc liên hệ văn phòng để được trao đổi cụ thể.
Bài viết liên quan
- Chia thừa kế không có di chúc: ai được hưởng, chia thế nào?
- Cách lập di chúc hợp pháp để tránh tranh chấp về sau
Bài viết nêu nguyên tắc chung theo quy định hiện hành, không thay thế tư vấn cho từng trường hợp.