Một người cha đến gặp chúng tôi, ly hôn đã ba năm, bản án giao con cho mẹ nuôi. Gần đây người mẹ đi làm ăn xa, gửi cháu cho bà ngoại, cháu học sa sút hẳn. Anh tới thăm thì mấy lần bị đóng cổng không cho gặp. Anh hỏi: giờ tôi có giành lại quyền nuôi con được không?
Câu trả lời ngắn là anh chị có quyền yêu cầu Tòa thay đổi người trực tiếp nuôi con, nhưng không phải cứ muốn là được đổi. Tòa chỉ xem xét khi có một trong hai căn cứ luật định, luôn đặt lợi ích của con lên trước, và con từ đủ 7 tuổi sẽ được hỏi nguyện vọng. Việc bị ngăn cản thăm con là sai, nhưng tự nó chưa chắc đủ để đổi người nuôi.
Hai căn cứ để Tòa xem xét thay đổi người nuôi con
Theo khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong hai căn cứ:
- Cha mẹ thỏa thuận được việc đổi người nuôi con, và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con;
- Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Căn cứ thứ hai hay gây tranh cãi nhất, vì luật không liệt kê thế nào là “không còn đủ điều kiện”. Qua các vụ Tòa đã xét xử, những tình huống thường được xem xét gồm: được giao nuôi con nhưng bỏ con cho người khác nuôi lâu dài; bạo lực, ngược đãi con; nghiện ngập hoặc sa sút đến mức không lo nổi nhu cầu tối thiểu của con. Mình có thu nhập cao hơn thì chưa phải là lý do để đổi, Tòa nhìn vào việc con đang được chăm sóc ra sao.
Ai có quyền yêu cầu
Cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu. Khi người đang nuôi con không còn đủ điều kiện, khoản 5 Điều 84 cho phép thêm người thân thích của con (như ông bà nội ngoại, anh chị ruột đã thành niên, cô dì chú bác ruột), cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, về trẻ em và Hội Liên hiệp phụ nữ yêu cầu. Nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa có thể giao con cho người giám hộ (khoản 4 Điều 84).
Ý kiến của con từ đủ 7 tuổi
Theo khoản 3 Điều 84, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên. Tòa thường nói chuyện riêng với cháu, không để cha mẹ ngồi bên cạnh.
Nguyện vọng của con rất quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. Chúng tôi khuyên anh chị đừng dặn trước hay hứa quà để con “nói giúp”. Trẻ nói theo lời người lớn dặn thì thường lộ ra, và Tòa sẽ đánh giá không tốt về chính người dặn.
Chứng cứ cần chuẩn bị
Yêu cầu mạnh hay yếu phụ thuộc phần lớn vào chứng cứ. Anh chị nên gom:
- Bản án hoặc quyết định ly hôn;
- Xác nhận nơi con thực tế sinh sống, ý kiến của trường học, tổ dân phố, hàng xóm;
- Kết quả học tập, hồ sơ khám chữa bệnh nếu cho thấy con bị bỏ bê;
- Tin nhắn, ghi âm, biên bản của chính quyền về việc bị ngăn thăm con hoặc hành vi bạo lực (nếu có);
- Giấy tờ về chỗ ở, công việc, thu nhập và người hỗ trợ chăm con của mình.
Chứng cứ nên có ngày tháng và ghi nhận liên tục một thời gian, vì một sự việc riêng lẻ thường chưa đủ thuyết phục.
Thủ tục yêu cầu Tòa
Nếu hai bên thỏa thuận được, anh chị có thể cùng làm đơn yêu cầu Tòa công nhận việc thay đổi. Tòa vẫn kiểm tra thỏa thuận có phù hợp lợi ích của con không và hỏi ý kiến con từ đủ 7 tuổi.
Nếu không thỏa thuận được, đây là tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn (khoản 3 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự). Người yêu cầu nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nơi bị đơn, thường là người đang nuôi con, cư trú hoặc làm việc. Từ ngày 1/7/2025, việc này do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết.
Hồ sơ gồm đơn khởi kiện, bản sao bản án ly hôn, giấy khai sinh của con, căn cước và các chứng cứ ở mục 4. Tòa thụ lý, thu thập chứng cứ, hòa giải, lấy ý kiến của con, rồi xét xử nếu hòa giải không thành. Đổi người nuôi con thì việc cấp dưỡng cũng phải tính lại, anh chị nên đề nghị Tòa giải quyết luôn trong cùng vụ.
Quyền thăm nom và khi bị ngăn cản thăm con
Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Điều 83 cũng quy định người trực tiếp nuôi con và các thành viên gia đình không được cản trở việc này.
Bị ngăn cản thăm con, anh chị nên nhắn tin hoặc gửi văn bản đề nghị lịch thăm cụ thể và giữ lại các tin trả lời. Vẫn bị chặn thì nhờ tổ hòa giải hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi con ở lập biên bản. Hành vi cản trở quyền thăm nom có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, và nếu kéo dài, ảnh hưởng đến con thì đây là tình tiết Tòa có thể xem xét khi giải quyết yêu cầu đổi người nuôi con.
Ngược lại, người không nuôi con lợi dụng việc thăm nom để gây ảnh hưởng xấu đến con thì người đang nuôi có quyền yêu cầu Tòa hạn chế quyền thăm nom (khoản 3 Điều 82).
Câu hỏi thường gặp
Người nuôi con tái hôn thì có bị đổi người nuôi không?
Tái hôn tự nó không phải là căn cứ. Tòa chỉ xem xét khi hoàn cảnh mới làm con không còn được chăm sóc tốt.
Con dưới 36 tháng tuổi đang ở với mẹ, cha có yêu cầu đổi được không?
Luật ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện chăm con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con (khoản 3 Điều 81). Muốn đổi thì chứng cứ phải rất rõ.
Đổi người nuôi con rồi có đổi lại được không?
Được, nếu sau này lại phát sinh một trong hai căn cứ của Điều 84. Mỗi lần yêu cầu đều phải chứng minh lại.
Lời dặn của luật sư: Muốn giành lại quyền nuôi con, anh chị đừng bắt đầu bằng việc tự đón con đi hay cãi nhau ở cổng nhà. Bắt đầu bằng một cuốn sổ ghi lại từng lần thăm con, từng lần bị ngăn, chuyện học hành, sức khỏe của con, kèm giấy tờ. Tòa nhìn vào những ghi nhận đó để hiểu con đang sống thế nào.
Hồ sơ của anh chị có tình tiết riêng và cần người đi cùng từ đầu? Xem thêm cách văn phòng hỗ trợ tại trang luật sư ly hôn, hoặc liên hệ văn phòng để được trao đổi cụ thể.
Bài viết liên quan
- Giành quyền nuôi con khi ly hôn: Tòa xét gì, cần chuẩn bị gì?
- Cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn: mức bao nhiêu, không đóng thì sao
- Thủ tục ly hôn đơn phương 2026: nộp đơn ở đâu, mất bao lâu
Bài viết nêu nguyên tắc chung theo quy định hiện hành, không thay thế tư vấn cho từng trường hợp.